Blog

Fenomenologie, moderne techniek en cultureel erfgoed

6 augustus 2014

Vlak voor de vakantie werd mij gevraagd plaats te nemen in een denktank voor cultureel erfgoed, georganiseerd door Inventing Europe in het Boerhaave museum in Leiden. In deze denktank zaten wethouders en beleidsmakers van gemeenten, museumdirecteuren en programmamanagers van exposities. Deze sessie inspireerde mij tot het schrijven van dit stuk. Aangezien het gaat over ervaringen en bewustzijn heb ik het de wat gewaagde titel Fenomenologie, moderne techniek en cultureel erfgoed gegeven: het is gewaagd omdat het woord fenomenologie altijd discussie uitlokt.

De algemene strekking van de middag was dat musea- en expositiewereld nadenkt over de toekomst, en men vraagt zich af hoe moderne techniek daar een rol in kan spelen. Er passeerde uiteraard van alles de revue: welke mogelijkheden zijn er op het gebied van het opdoen van nieuwe ervaringen, het creëren van nieuwe betekenis en het opstellen van nieuwe verhalen?

Eén van aanwezigen sprak de zorg uit dat apps een doel op zichzelf lijken te worden, in plaats van een middel tot iets nieuws. In deze opmerking schuilt natuurlijk veel waarheid, maar ze komt wellicht ook voor uit een zekere angst voor het nieuwe.  En dat is echt onnodig.

Le déjeuner d’huîtres van Jean-François de Troy. Bron: Wikipedia.

Le déjeuner d’huîtres van Jean-François de Troy. Bron: Wikipedia.

Even een sprong terug in de tijd. In de jaren negentig studeerde ik een tijdje in Parijs. Eén van mijn Franse vrienden was een kunstliefhebber en nam ons mee naar Musée Condé in kasteel Chantilly, net buiten Parijs. Hij toonde ons een schilderij met daarop een groep aristocraten rond een tafel. Enkele van hen stonden naar boven te kijken, naar een champagnekurk die door de lucht vliegt. Jean-Pascal wees ons op die kurk, een detail waarvan ik zeker weet dat het ons ontgaan was zonder zijn aanwijzing.

Hier liggen kansen. Als techniek je op een natuurlijke manier op interessante zaken wijst gaan kunstwerken op een andere manier voor je leven. Je raakt dieper betrokken bij die werken. Sjiek gesteld: er ontstaat een relatie tussen aanschouwer en object die veel dieper gaat dan wanneer bezoekers rondsjokken wegens museum-fatigue. De aanschouwer ervaart het werk anders, voller, het werk krijgt een diepere betekenis. En in het verlengde daarvan ervaart zij haar bezoek aan de culturele instelling voller en dieper. Zij zal er met meer enthousiasme aan terugdenken, net zoals ik mij het moment herinner dat ik dit schilderij zag, 18 jaar geleden.

De voorwaarde is natuurlijk dat techniek je meeneemt zonder dat het je afleidt. Dat sluit naadloos aan bij de opmerking dat een app niet het doel maar het middel moet zijn. Hoewel wij graag apps maken onderschrijven wij deze visie voor de volle 100%: we moeten goed nadenken over hoe wij techniek zinnig kunnen inzetten, hoe wij nieuwe manieren kunnen vinden om ons cultureel erfgoed op fascinerende wijze onder de aandacht te brengen.

Techniek maakt het mogelijk cultureel erfgoed op een diepere manier te beleven, het is aan ons er de juiste dingen mee te doen.

Copyright Adriaan van Eck 2014.